ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ ΠΟΙΗΤΗΣ;

Εύλογα ερωτήματα που τείνουν να ταλανίζουν εκείνον που αναζητεί τον δρόμο του ανάμεσα στις ατραπούς της ποίησης.

Κι όμως, όσο κι αν φαίνονται απλά, δεν είναι!

Ίσως γιατί η ποίηση δεν είναι ένας ακόμη τρόπος γραφής, αλλά εκείνος ο τρόπος που εκφράζει το πώς αντιλαμβάνεσαι τον κόσμο, πώς τον βιώνεις καθώς κινείσαι ανάμεσά του.

Δεν αρκεί μόνο η παρατήρηση, αλλά και η ψηλάφηση. Να αγγίξεις όσα βλέπεις, να νιώσεις το αεράκι στο πρόσωπό σου και να αφουγκραστείς τη σιωπή. Να σταθείς για λίγο απέναντι σε εκείνο το κάτι που ίσως οι άνθρωποι προσπερνούν.

Ο Δημόκριτος, ο ατομικός φιλόσοφος —«ο υλιστής», όπως πολύ εύκολα τον χαρακτήρισαν και του απέδωσαν αυτόν τον χαρακτηρισμό ανά τους αιώνες— μας έδωσε έναν ορισμό που, παρά την απλότητά του, ανοίγει έναν δρόμο ακόμη μεγαλύτερο.

Κατά την ταπεινή μου άποψη, θα έλεγα πως είναι ο απόλυτος ορισμός!

«Ποιητής δὲ ὅσσα μὲν ἂν γράφῃ μετ’ ἐνθουσιασμοῦ καὶ ἱεροῦ πνεύματος, καλὰ κάρτα ἐστίν.»

Σε ελεύθερη μετάφραση:

«Όσα γράψει ο ποιητής με ενθουσιασμό και ιερό πνεύμα, είναι πάρα πολύ καλά.»

Κάπου εδώ αρχίζω να χαμογελώ.

Γιατί ο περίφημος αυτός, χαμογελαστός φιλόσοφος από τα Άβδηρα καταφέρνει μέσα σε λίγες λέξεις να αποτυπώσει όλη την ουσία και το βάρος της ποίησης.

Μας μεταφέρει πραγματικά εκεί που ανήκει όχι μόνο η τεχνική, η μορφή ή ακόμη και το νόημα που αποδίδει ένα ποίημα… αλλά σε εκείνη τη βαθιά εσωτερική ανάγκη που κινεί τον άνθρωπο να γράψει!

Και χαμογελώ ακόμη περισσότερο, ως «χαμογελαστός Δημόκριτος» κι εγώ…

Γιατί από εδώ αρχίζουν και τα δύσκολα.

Τι είναι ο «ενθουσιασμός»;

Τι είναι το «ιερό πνεύμα»;

Αρκούν μονάχα αυτές οι δύο έννοιες για να έχουμε πραγματική ποίηση;

Ενθουσιασμός

Μια σύνθετη λέξη αποτελούμενη από: το εν, το θεός/θείο και την ουσία του, θα τολμήσω να προσθέσω.

«Εν-θεώ-ουσία» -> ενθουσιασμός: η κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο άνθρωπος όταν κατέχει μέσα του την ουσία του θεού και του θείου. Με απλά λόγια, τη μανία της δημιουργίας και της γέννησης από το μηδέν, αυτή την αδιάσπαστη σπίθα και ενέργεια που προκαλείται στον εσωτερικό κόσμο του κάθε ανθρώπου· αυτό το συναίσθημα που νιώθουμε ακόμη και σήμερα, όταν εκφραζόμαστε λέγοντας στον διπλανό μας ή και στον εαυτό μας: «Έχω ενθουσιαστεί τώρα…», «Είμαι ενθουσιασμένος με την ιδέα μου…» κ.τ.λ.

Όλο μας το σώμα, εκείνη τη δεδομένη στιγμή, νιώθουμε πως διατρέχεται από μια αστείρευτη ενέργεια ευδαιμονίας και δημιουργίας.

Είναι η στιγμή που από παθητικός γίνεσαι δημιουργικός!

Ιερό πνεύμα

Μέσα σε αυτή την έννοια κρύβεται ίσως η αξία και η ποιότητα ενός ποιήματος, γιατί ενθουσιασμό έχουν όλοι!

Ιερό πνεύμα, πόσοι;

Όχι, δεν μιλώ για κάτι αόριστο και θρησκευτικό. Μιλώ για την πνευματικότητα η οποία διακατέχει έναν άνθρωπο. Για τον τρόπο με τον οποίο σκέφτεται, αισθάνεται και αντιλαμβάνεται τον κόσμο γύρω του.

Για την ενσυναίσθησή του, τις ευαισθησίες του. Για την εσωτερική ικανότητα να αντιλαμβάνεται και να συγκινείται από καταστάσεις τις οποίες οι άλλοι θα προσπερνούσαν απαρατήρητες.

Για την αδικία που μπορεί να νιώθει, ακόμη κι όταν αυτή δεν τον αφορά προσωπικά. Για την αγανάκτηση απέναντι σε όσα συμβαίνουν γύρω του. Για εκείνο το συναίσθημα που γεννιέται μέσα του και τον παρακινεί να κάνει κάτι!

Κάτι για εκείνα που δεν βλέπουν οι άλλοι ή τα προσπερνούν αδιαφορώντας.

Ιερή πνευματικότητα ίσως είναι η αξία, η ηθική, η λογική κρίση, το θάρρος και η ανάγκη ενός «ποιητή-ανθρώπου» να μιλήσει.

Να μιλήσει για εκείνα που βλέπει και οι άλλοι δεν βλέπουν.

Να μιλήσει για εκείνα που αισθάνεται και οι άλλοι δεν αισθάνονται.

Να μιλήσει για εκείνα που απλώς τα προσπερνάμε αδιαφορώντας.

Να υψώσει τη φωνή του με σθένος απέναντι στη σιωπή που τείνει να γίνεται συνήθεια.

Να μας θυμίσει πως κάπου μέσα στην καθημερινότητα ίσως ξεχάσαμε να ζούμε.

Όλα αυτά, όχι γιατί βλέπει τον κόσμο διαφορετικά, αλλά γιατί δεν μπορεί να προσποιηθεί πως δεν τον βλέπει!

Βέβαια, εδώ γεννιέται και το ερώτημα:

Μόνο με ενθουσιασμό και ιερό πνεύμα μπορείς να γράψεις ποίηση;

Όχι!

Χρειάζεται και η τεχνική. Η τέχνη του λογοτέχνη. Εκείνη η στοιχειώδης, έστω, ευχέρεια του να μπορείς να μεταφέρεις όλη σου τη σκέψη και το συναίσθημα μέσα από τις λέξεις, ώστε η σπίθα που άναψε μέσα σου να πάρει μορφή.

Γιατί, πέρα από το να έχεις να πεις κάτι, πρέπει και να ξέρεις πώς να το πεις.

Αλλά από την άλλη, αν δεν έχεις να πεις κάτι —όταν σου λείπει δηλαδή ο ενθουσιασμός και το ιερό πνεύμα— τι γίνεται;

Θα τολμούσα να πω πως τότε έχουμε ένα άρτιο λογοτεχνικό κείμενο χωρίς ουσία… ένα αδειανό κουφάρι…

Ο ενθουσιασμός ίσως είναι η σπίθα της δημιουργίας που έχεις μέσα σου.

Το ιερό πνεύμα, η ανάγκη που σε οδηγεί να γράψεις, να μιλήσεις, να φωνάξεις.

Και η τέχνη είναι το χέρι του ποιητή, αυτό που θα δώσει μορφή στις σκέψεις και τα συναισθήματά του.

Καλώς μας λέει ο Δημόκριτος πως:

«Ποιητής δὲ ὅσσα μὲν ἂν γράφῃ μετ’ ἐνθουσιασμοῦ καὶ ἱεροῦ πνεύματος, καλὰ κάρτα ἐστίν.»

Θα προσθέσω πως, πέρα από την τεχνική την οποία χρειάζεσαι για να γράψεις ποίηση, χρειάζεσαι και τις δύο «αρετές» που μας λέει ο Δημόκριτος: τον ενθουσιασμό και το ιερό πνεύμα.

Γιατί χωρίς ενθουσιασμό, ίσως η σπίθα της δημιουργίας να μην ανάψει ποτέ.

Γιατί χωρίς το ιερό πνεύμα, ίσως να μην υπάρξει ποτέ η ανάγκη να μιλήσεις.

Γιατί χωρίς την τεχνική, ίσως δεν θα καταφέρεις ποτέ να δείξεις και να κάνεις τον άλλο να ακούσει αυτό που έχεις μέσα σου.

Αν ξαναγυρίσω στα αρχικά ερωτήματα:

Τι είναι Ποίηση;

Τι είναι Ποιητής;

Ποιο είναι εκείνο το ποίημα που έχει κάτι να πει;

Θα έλεγα πως είναι η συνάντηση του Ενθουσιασμού, του Ιερού Πνεύματος και της Τέχνης του λόγου.

Η σπίθα της δημιουργίας που έχεις μέσα σου (ενθουσιασμός) έχει την ανάγκη να εκφραστεί (ιερό πνεύμα) και να πάρει μορφή (λογοτεχνία), ώστε να αγγίξει βαθιά τον αναγνώστη (Ποίηση).

Ίσως τότε να έχουμε ποίηση.

Του συγγραφέα μας Βιττόριο Χατζηαντωνίου. Αν σας άρεσε η γραφή του, εδώ μπορείτε να βρείτε το βιβλίο του “Μενέλαος και Ακυόνη“