Διαπιστώσεις που μας οδήγησαν στο συλλογικό βιβλίο “Η Δημοκρατία ως δημιουργία“

Πώς θα μπορούσαμε να φτάσουμε σε μια κοινωνία αν­θρώπινη, δίκαιη, στην οποία η αξιοκρατία και οι ίσες ευκαιρίες στην απασχόληση και την προσωπική ανέλιξη δεν θα αποτελούν πολιτικό εύρημα χωρίς αντίκρισμα;

Σε μια περίοδο που τα πολιτικά κόμματα εισπράτ­τουν αυτό που τους αναλογεί, ως οργανισμοί απαραίτη­τοι αλλά ανίκανοι να μετουσιώσουν σε μια νέα κοινωνική πραγματικότητα τους πόθους και τις ανάγκες μιας ευρείας πλειονότητας πολιτών -ως μοντέλα δυστυχώς γραφειοκρα­τικά και πολυσυλλεκτικά με ασαφή ιδεολογικά όρια- προς τα πού θα μπορούσαν να διοχετευτούν “κινήματα” όπως των αγανακτισμένων ή των “Τεμπών”, ώστε να μεταλλά­ξουν αυτή την ακίνητη, παθητική κοινωνία;

Παραμένει άραγε, επίκαιρη, η εμπειρία της άμεσης Δημοκρατίας στα χρόνια της Αθηναϊκής ακμής και πώς θα μπορούσαμε –αν μπορούμε– να την εκμεταλλευτούμε στην πορεία προς μια συμμετοχική κοινωνία;

• Η σημερινή πραγματικότητα, της πλήρους παρακμής και απάθειας, με το πελατειακό κράτος στο αποκορύφωμά του, δεν αναδεικνύει την έλλειψη συμπαγών δημοκρατικών θεσμών και ουσιαστικών αναπτυξιακών υποδομών

ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ

1. Το κυβερνών πολιτικό κόμμα και ο πρωθυπουργός εκλέγονται από απόλυτη μειοψηφία. Στις εκλογές του Ιου­νίου του 2023, η αποχή σκαρφάλωσε στο 47,17%, σπάζο­ντας κάθε ιστορικό ρεκόρ. Η ΝΔ απέσπασε το 40,79% των έγκυρων ψήφων, ενώ στην πραγματικότητα την ψήφισε πε­ρίπου το 24,2% του συνόλου των εγγεγραμμένων εκλογέων.
2. Συνεχίζονται οι ακραίες και συνεχείς μετακινήσεις ψη­φοφόρων και βουλευτών από το ένα κόμμα στο άλλο.
3. Διατηρούνται τα «στεγανά»: ο κόσμος για δεκαετίες ψηφίζει… οικογενειακά και κατά παράδοση, έστω κι αν έχει μειωθεί το ποσοστό κυρίως λόγω της μείωσης των εντάσεων που ομαδοποιούσε τους ψηφοφόρους.
4. Παραμένει η αναντιστοιχία μεταξύ ψήφου και κοινω­νικού στάτους, με καταγεγραμμένο το παράδοξο από τις φτωχές λαϊκές κοινωνικές ομάδες να ξεπηδούν ακροδεξι­ές αντιλήψεις και να στηρίζονται κόμματα με οικονομικά προγράμματα που τις επιβαρύνουν.
5. Η πλήρης απαξίωση των κομμάτων εκδηλώνεται με τη συγκέντρωση μονοψήφιων ποσοστών.
6. Κινήματα όπως του «Αγανακτισμένων» ή «των Τε­μπών» δεν σημα­τοδοτούν τη συνειδητοποίηση ευρύτατων μαζών.
7. Δημιουργούνται νέα κόμματα με κινήσεις από την κο­ρυφή, ωθούμενες από την πολιτική ρευστότητα και την επιθυμία να λάβουν κομμάτι της πίτας και όχι να καλύ­ψουν την ανάγκη έκφρασης συγκεκριμένων κοινωνικών στρωμάτων.
8. Πολλοί εκ των πολιτών δεν ψηφίζουν κόμματα λόγω προγραμμάτων ή ψηφίζουν πρόσωπα.
9. Τα κόμματα δεν έχουν υιοθετήσει θεσμοθετημένους κανόνες λειτουργίας που να εξασφαλίζουν τη συμμετοχή των πλήρως ενημερωμένων για τα θέματα τα οποία τίθε­νται προς ψηφοφορία μελών τους.
10. Η ενίσχυση των ακροδεξιών αντιλήψεων δεν γίνεται έπειτα από μια αληθινή μετατόπιση του μέσου Έλληνα προς ακραίες πολιτικά ιδέες, που υπακούουν σε μια φασί­ζουσα ιδεολογία ή νοοτροπία. Αλλά γίνεται στο πλαίσιο της τυχαίας και ασυνείδητης έκφρασης ενόχλησης για τα «παραδοσιακά» κόμματα, που πατά όμως στον «ευνουχι­σμένο» μονόχνωτο καταναλωτικό πολίτη που έχει απο­γειώσει τον εγωκεντρισμό και την ατομικότητά του. Οι «κοινωνικές» ιδέες του μέσου Έλληνα αν συμπέσουν με τις πολιτικές θα μπορούσαμε να μιλάμε για εκφασισμό της κοινωνίας.

Τα ερωτήματα που τίθενται σήμερα αγκαλιάζουν ένα ευρύ φάσμα θεματολογίας.

• Στην εποχή μας τι είναι προοδευτικό και τι συντηρη­τικό;
• Πώς θα αποκτήσει κοινωνική συνείδηση η πλειονότητα των Ελλήνων, ώστε να μπορεί να συμβάλλει στη μεταλ­λαγή της χώρας σε μια σύγχρονη αναπτυγμένη κοινωνία;
• Για πρώτη φορά οι διαπιστώσεις είναι τόσο ανατριχι­αστικά ακριβείς: η χώρα πρέπει να χτιστεί από την αρχή, σε νέες βάσεις.
• Η πλειονότητα του κόσμου εμφανίζεται υπο­ψιασμένη αλλά εντελώς ανίκανη να ερμηνεύσει τις αιτίες της κρίσης.

Παράμετροι της νέας εποχής

• Ως βασικοί παράμετροι της νέας εποχής θα μπορού­σαν επιγραμματικά να οριστούν:
• Ιδεολογία: Η έλλειψη ιδεολογίας αποχρωματίζει τα κόμματα, που ελλείψει της αρκούνται στην «επιφανειακή» άσκηση κυβερνητικής ή αντιπολιτευτικής πολιτικής πρα­κτικής. Η έλλειψη ιδεολογιών ευνοεί την πολυσυλλεκτικό­τητα και την απολιτικοποίηση.
• Τι σημαίνει και τι σηματοδοτεί σήμερα ο φιλελευθε­ρισμός, ο νεοφιλελευθερισμός, ο κοινωνικός φιλελευθερι­σμός, ο σοσιαλισμός, η σοσιαλδημοκρατία, ο ριζοσπαστι­σμός, ο κομμουνισμός;
• Πώς έφτασε σε μια δεινή ήττα ο «υπαρκτός σοσιαλι­σμός»; 
• Τι απέγιναν οι σκανδιναβικές κοινωνίες με το ισχυρό κράτος πρόνοιας;
• Πώς συνέβη και σήμερα μετρούμε μια βαθιά συντηρη­τική πολιτικά Ευρώπη που κινείται ανεπιτυχώς στο στε­ρέωμα ενός άκρατου φιλελευθερισμού, με δυνάμεις της ακροδεξιάς να αναλαμβάνουν τη διακυβέρνηση χωρών;
• Δημοκρατία: Η έλλειψη συνοχής και ομοιογένειας στο εσωτερικό των κομμάτων δεν αποτελεί απόρροια της ανυπαρξίας ουσιαστικής Δημοκρατίας;
• Από τον δημοκρατικό συγκεντρωτισμό των μεταπο­λιτευτικών κομμουνιστικών κομμάτων, σε ποιο μοντέλο λειτουργίας των κομμάτων έχουμε καταλήξει;
• Ο εκβιασμός των βουλευτών από τις ηγεσίες των κομ­μάτων και την κυβέρνηση, ώστε να ψηφίζουν ακόμη και τροπολογίες με τις οποίες διαφωνούν, δεν αποτελεί κατά­φορη παραβίαση της Δημοκρατίας.
• Κοινωνικά πρότυπα, το πρότυπο του νέου ανθρώ­που: Το καταναλωτικό μοντέλο, που «σπρώχτηκε» βίαια προς τα μπρος από το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέ­ου και αποτέλεσε το έναυσμα για την κατασπατάληση πό­ρων και ιδεών, απεβίωσε «πανηγυρικά» με το ξέσπασμα της πρωτοφανούς οικονομικής κρίσης του 2009. Στη θέση του ποιο κοινωνικό μοντέλο θα μπορούσε να αναδυθεί;
• Τα κόμματα ποιον «τύπο» ανθρώπου θέλουν να ανα­δείξουν; Σε ποιες αξίες, ηθικές αρχές, ιδέες στηρίζουν την παρουσία τους στην πολιτική σκηνή; Ποιο είναι το όραμά τους; Πώς φαντάζονται τον πολίτη του μέλλοντος;
• Ζητάμε ένα κράτος μικρό, ευέλικτο, αποτελεσματικό. Για να εξυπηρετήσει ποιον; Και ποιον αλήθεια εξυπηρετεί ένα διεφθαρμένο και διαπλεκόμενο κράτος;