Μια έρευνα που αξίζει να διαβαστεί

Στις αρχές Μαρτίου ζητήσαμε τη συμβολή γονέων από όλη την Ελλάδα σε μια έρευνα για να διαπιστώσουμε κατά πόσο η μεγαλόφωνη ανάγνωση αποτελεί μέρος της καθημερινότητας των οικογενειών στη χώρα μας. Περίπου 500 άτομα απάντησαν στο ερωτηματολόγιο της Κόκκινης Αλεπούς, δίνοντάς μας μια πιο σαφή εικόνα για το τι συμβαίνει στην Ελλάδα με την πρακτική αυτή: κατά πόσο οι γονείς τη γνωρίζουν, αν τη χρησιμοποιούν, μέχρι ποια ηλικία των παιδιών τους τη διατηρούν και ποια θεωρούν τα σημαντικότερα οφέλη της. Και ενώ η γενικότερη εικόνα παρουσιάζει ένα πολύ θετικό αποτέλεσμα ως προς τη χρήση της πρακτικής, οι επιμέρους απαντήσεις αναδεικνύουν κάτι που, αν και γνωρίζαμε, δεν είχαμε στοιχεία για να υποστηρίξουμε: ότι η μεγαλόφωνη ανάγνωση σταματά σχετικά νωρίς, αφήνοντας πολλά παιδιά «στο έλεος» της ανεξάρτητης ανάγνωσης, κάτι που σε πολλές περιπτώσεις και για διάφορους λόγους μπορεί να οδηγήσει στην πλήρη εγκατάλειψή της.

Συγκεκριμένα, στην έρευνα συμμετείχαν 494 άτομα, από αστικές (60%), επαρχιακές (18,4%), περιαστικές (15,4%) και αγροτικές περιοχές. Το μεγαλύτερο ποσοστό των συμμετεχόντων ήταν γυναίκες (90,1%) και σε ότι αφορά την εκπαίδευσή τους, το 43,8% κατέχει μεταπτυχιακό τίτλο, το 37,3% πτυχίο πανεπιστημίου και ακολουθούν η λυκειακή μόρφωση, η τεχνική και η διδακτορική. Σε ότι αφορά την ηλικία του δείγματος, κατά πλειοψηφία συμμετείχαν άτομα 40-49 ετών (58%) και ακολουθούν οι ηλικιακές ομάδες 30-39 και 50+ με πολύ μικρή διαφορά (21,1% και 20,1% αντίστοιχα). Το 51,5% των συμμετεχόντων δήλωσαν πως έχουν 2 παιδιά, το 37,1% 1 παιδί, ενώ το 10,1% και το 1,2%, 3 ή και πάνω από 4 παιδιά αντίστοιχα, με τις ηλικίες των παιδιών να κυμαίνονται κυρίως από 4 έως 12 ετών.

Η πλειονότητα των συμμετεχόντων στην έρευνα (96,3%) δήλωσαν πως διαβάζουν δυνατά στο/α παιδί/ά τους και πως ξεκίνησε να διαβάζει δυνατά ήδη από τη βρεφική ηλικία, αρκετοί μάλιστα από τη γέννηση, κάποιοι από την εγκυμοσύνη, με τους περισσότερους να αναφέρουν ότι διάβαζαν δυνατά πριν το παιδί αναπτύξει οποιαδήποτε γλωσσική κατανόηση. Η μητέρα αναδεικνύεται ως ο κύριος αναγνώστης της οικογένειας (58,6%), ενώ σε σημαντικό ποσοστό εμφανίζονται και οι δυο γονείς (39,6%). Ο πατέρας μόνο καταλαμβάνει το 7%. Αξιοσημείωτη είναι και η συμμετοχή παππούδων και γιαγιάδων στη μεγαλόφωνη ανάγνωση βιβλίων στα εγγόνια τους και ακολουθούν με πολύ μικρότερα ποσοστά οι φροντιστές (νταντάδες), άλλοι στενοί συγγενείς, αλλά και τα μεγαλύτερα αδέρφια.

Ως προς τη στιγμή της ημέρας κατά την οποία γίνεται η μεγαλόφωνη ανάγνωση, η απάντηση έρχεται σχεδόν αυτόματα: πριν τον ύπνο. Το βραδινό διάβασμα και η ρουτίνα του ύπνου συνδέονται απόλυτα, λειτουργώντας ως τρόπος μετάβασης από τη μια κατάσταση στην άλλη και ως τελετουργικό αποσύνδεσης από τις ασχολίες της ημέρας. Σε δεύτερη θέση εμφανίζεται ο ελεύθερος χρόνος του απογεύματος ή τα Σαββατοκύριακα, καθώς και η επιλογή “σε μη συγκεκριμένο χρόνο”, δηλώνοντας πως η μεγαλόφωνη ανάγνωση για κάποιους συμμετέχοντες δε γίνεται προγραμματισμένα ή σε συγκεκριμένη μέρα/ώρα.

Τα ευρήματα της έρευνας σχετικά με τα αντιλαμβανόμενα οφέλη είναι από τα πιο εντυπωσιακά: οι συμμετέχοντες επέλεξαν σχεδόν όλα τα διαθέσιμα οφέλη που ανέφερε η έρευνα στη συγκεκριμένη ερώτηση: ανάπτυξη γλώσσας και λεξιλογίου, ενίσχυση της φαντασίας, δημιουργία ισχυρών δεσμών γονέα-παιδιού, αγάπη για το διάβασμα, ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, ενίσχυση της σχολικής επίδοσης. Η εικόνα που προκύπτει μέσα από τις συγκεκριμένες απαντήσεις είναι αυτή ενός κοινού που αντιλαμβάνεται τη μεγαλόφωνη ανάγνωση όχι ως ένα μονοδιάστατο εκπαιδευτικό εργαλείο, αλλά ως μια πολυεπίπεδη εμπειρία σε γνωστικό, συναισθηματικό και σχεσιακό επίπεδο ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας.

Εξίσου ενδιαφέρουσα είναι η απάντηση στο ερώτημα «Μέχρι ποια ηλικία γίνεται η μεγαλόφωνη ανάγνωση;»: πολλοί γονείς αρνούνται να θέσουν χρονικό όριο (επιλέγουν απαντήσεις όπως: «σε όλες τις ηλικίες», «όσο το απολαμβάνει το παιδί», «και στην εφηβεία»), ορισμένοι περιγράφουν πώς η πρακτική μεταλλάσσεται από ανάγνωση παραμυθιού σε ανάγνωση αποσπασμάτων λογοτεχνίας, από εικονογραφημένο βιβλίο σε μεγαλύτερο κείμενο, από ανάγνωση για το παιδί σε ανάγνωση μαζί με αυτό.

Υπάρχει όμως και ένα αρκετά σεβαστό ποσοστό συμμετεχόντων που θεωρούν πως η μεγαλόφωνη ανάγνωση έχει οφέλη ως και την ηλικία των 8 ή 10 ετών, καθώς στην ηλικία αυτή τα παιδιά γνωρίζουν ανάγνωση, οπότε μπορούν να διαβάζουν μόνα τους βιβλία, κάτι που όμως δε λαμβάνει υπόψη του πιθανές μαθησιακές δυσκολίες του παιδιού ή το πολύ απλό να μην έχει βρει ακόμα το βιβλίο που το αφορά, στοιχεία που οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια στην εγκατάλειψη της ανάγνωσης ως μέσο ψυχαγωγίας.

Υπάρχουν δύο ακόμα ερωτήματα που έδωσαν ενδιαφέροντα αποτελέσματα. Το ένα έχει να κάνε με το κατά πόσο πιστεύουν οι ερωτηθέντες ότι η μεγαλόφωνη ανάγνωση οφελεί ακόμα και τους έφηβους, όπου το σχεδόν 75% απάντησε ότι η μεγαλόφωνη ανάγνωση σε αυτή την ηλικιακή περίοδο των παιδιών είναι πολύ ή και αρκετά ωφέλιμη, ενώ στην ερώτηση για το ποιοι λόγοι τους οδηγούν να μη διαβάζουν μεγαλόφωνα στα παιδιά τους, πρώτη και με διαφορά έρχεται η έλλειψη χρόνου, η κούραση από την καθημερινότητα και τρίτη η άρνηση των ίδιων των παιδιών. Ένα ποσοστό, μικρό μεν αλλά υπολογίσιμο, αναφέρει ότι α) δεν ξέρει πώς να ξεκινήσει να κάνει μεγαλόφωνη ανάγνωση, β) δεν ξέρει τι βιβλία να επιλέξει, γ) δεν έχει πειστεί για τα οφέλη της και δ) πως η μεγαλόφωνη ανάγνωση είναι σαν να δίνεις μασημένη τροφή στο παιδί. Πολλοί συγκριτικά είναι αυτοί που αναφέρουν πως ανάμεσα στη μεγαλόφωνη ανάγνωση και την ενασχόληση με μια οθόνη, τα παιδιά επιλέγουν το δεύτερο.

Από τα θετικά ευρήματα της έρευνας είναι ότι το 73% των ερωτηθέντων απολαμβάνει τη διαδικασία της μεγαλόφωνης ανάγνωσης, ενώ το 81% θεωρεί ότι η μεγαλόφωνη ανάγνωση έχει ενισχύσει τη σχέση του με το/α παιδί/ιά του.

ΠΗΓΗ: kokkinialepou.gr