Πηγή: Charter for Compassion Substack
«Το υψηλότερο αποτέλεσμα της εκπαίδευσης είναι η ανεκτικότητα.» — Helen Keller
Μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τη δημοκρατία δεν είναι η διαφωνία. Είναι η έλλειψη εξοικείωσης. Όταν γνωρίζουμε λίγα ο ένας για τον άλλον, τα στερεότυπα σπεύδουν να καλύψουν το κενό. Ο φόβος φουντώνει εκεί όπου η περιέργεια δεν έχει φτάσει ακόμη. Η υποψία αντικαθιστά την κατανόηση και η απόσταση γίνεται διχασμός.
Ο Robert Hanvey, στο πρωτοποριακό του έργο Attaining a Global Perspective (Αποκτώντας μια Παγκόσμια Προοπτική), προκάλεσε τους εκπαιδευτικούς να καλλιεργήσουν αυτό που ονόμασε διαπολιτισμική επίγνωση—την ικανότητα να αναγνωρίζουμε ότι κάθε πολιτισμός προσφέρει τη δική του οπτική για την κατανόηση της ζωής, της κοινότητας, της δικαιοσύνης, της ομορφιάς και του νοήματος. Η διαπολιτισμική επίγνωση δεν σημαίνει να γίνουμε όλοι ίδιοι. Σημαίνει να μάθουμε να τιμάμε τη διαφορετικότητα χωρίς να τη φοβόμαστε. Καθώς ο κόσμος μας γίνεται όλο και πιο διασυνδεδεμένος, αυτή η ικανότητα δεν είναι πλέον προαιρετική. Είναι απαραίτητη για την ίδια τη δημοκρατία.
Κάθε πολιτισμός φέρει σοφία
Για χιλιάδες χρόνια, οι ανθρώπινες κοινωνίες θέτουν εντυπωσιακά ερωτήματα. Πώς πρέπει να ζούμε; Τι κάνει μια κοινότητα καλή; Πώς φροντίζουμε τα παιδιά και τους ηλικιωμένους; Πώς αποκαθιστούμε το κακό; Πώς συμβιώνουμε με τη Γη; Πώς βρίσκουμε νόημα; Κάθε πολιτισμός έχει αναπτύξει απαντήσεις. Καμία μεμονωμένη παράδοση δεν τις κατέχει όλες.
Η αφρικανική φιλοσοφία του Ubuntu μας υπενθυμίζει: «Είμαι επειδή είμαστε.» Πολλοί αυτόχθονες λαοί διδάσκουν ότι κάθε σημαντική απόφαση πρέπει να λαμβάνει υπόψη την ευημερία των επόμενων επτά γενεών. Η ιαπωνική κουλτούρα προσφέρει την ιδέα του Ikigai—την ανακάλυψη ενός σκοπού που δίνει νόημα στη ζωή του ατόμου, ενώ παράλληλα συνεισφέρει στο κοινό καλό. Η ισλαμική παράδοση ξεκινά σχεδόν κάθε κεφάλαιο του Κορανίου επικαλούμενη τον Θεό ως τον Παντελεήμονα, τον Πολυεύσπλαχνο, υπενθυμίζοντάς μας ότι το έλεος βρίσκεται στην καρδιά των ανθρώπινων σχέσεων. Η ιουδαϊκή διδασκαλία μας καλεί προς το Tikkun Olam—τη συνεχή ευθύνη να επισκευάσουμε τον κόσμο. Ο Χριστιανισμός μας προσκαλεί να αγαπάμε τον πλησίον μας όπως τον εαυτό μας και να βλέπουμε το ιερό σε εκείνους που συχνά παραβλέπονται. Ο Βουδισμός διδάσκει ότι οι ζωές μας είναι βαθιά διασυνδεδεμένες και ότι η συμπόνια αναπτύσσεται φυσικά από την αναγνώριση αυτής της σύνδεσης. Η κονφουκιανή φιλοσοφία μας υπενθυμίζει ότι οι αρμονικές κοινωνίες χτίζονται πάνω στον σεβασμό, την υπευθυνότητα και τις ηθικές σχέσεις. Πολλοί αυτόχθονες πολιτισμοί της Λατινικής Αμερικής μιλούν για το Buen Vivir—το να ζούμε καλά μαζί αντί να συσσωρεύουμε απλώς περισσότερα. Αυτές δεν είναι ανταγωνιστικές αλήθειες. Είναι συμπληρωματικά δώρα. Μαζί δημιουργούν μια πλουσιότερη κατανόηση του τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος.
Η γλώσσα διαμορφώνει τις σχέσεις
Η διαπολιτισμική επίγνωση μας διδάσκει επίσης ότι οι λέξεις έχουν σημασία. Η ίδια λέξη μπορεί να εμπνεύσει ελπίδα σε μία κοινότητα, ενώ σε μια άλλη να ξυπνήσει επώδυνες μνήμες. Η ιστορία ταξιδεύει μέσα στη γλώσσα. Ορισμένες λέξεις κουβαλούν γενιές καταπίεσης. Άλλες κουβαλούν ιερό νόημα. Άλλες γίνονται σύμβολα επιβίωσης, ταυτότητας ή πένθους. Η κατανόηση αυτού δεν απαιτεί να παραδώσουμε τις πεποιθήσεις μας. Ούτε απαιτεί σιωπή. Αντίθετα, μας ζητά να εισερχόμαστε σε δύσκολες συζητήσεις με ταπεινότητα.
Αντί να ρωτάμε «Γιατί προσβάλλονται;», ίσως θα μπορούσαμε να ρωτήσουμε «Τι ιστορία κουβαλά αυτή η λέξη για εκείνους;»
Το να ακούμε δεν επιφέρει πάντα συμφωνία. Αλλά συχνά παράγει κατανόηση, και η κατανόηση είναι το σημείο από όπου ξεκινά η δημοκρατία.
Οι παραδόσεις είναι ζωντανές βιβλιοθήκες
Κάθε πολιτισμός διατηρεί τη σοφία του με διαφορετικούς τρόπους. Ιστορίες, τραγούδια, ποίηση, φαγητό, προσευχή, χορός, τελετουργίες και τέχνη. Κάθε παράδοση είναι μια ζωντανή βιβλιοθήκη που κουβαλά συσσωρευμένη γνώση γενεών για το πώς οι άνθρωποι αγωνίστηκαν, γιόρτασαν, θρήνησαν, αγάπησαν και βρήκαν ελπίδα. Όταν απορρίπτουμε τις παραδόσεις ενός άλλου πολιτισμού ως παράξενες, συχνά αποκαλύπτουμε μόνο τα όρια της δικής μας κατανόησης. Όταν αντίθετα γινόμαστε περιεργοι, ολοκαίνουργιοι κόσμοι αρχίζουν να ανοίγονται. Η περιέργεια είναι μία από τις αθόρυβες αρετές της δημοκρατίας. Οι άνθρωποι που παραμένουν περίεργοι χειραγωγούνται λιγότερο εύκολα από τον φόβο.
Η δημοκρατία χρειάζεται πολιτισμική ταπεινότητα
Οι σύγχρονες δημοκρατίες γίνονται όλο και πιο πολυπολιτισμικές. Οι γειτονιές περιλαμβάνουν οικογένειες από κάθε γωνιά του κόσμου. Τα σχολεία υποδέχονται μαθητές που μιλούν δεκάδες γλώσσες. Οι κοινότητες συγκεντρώνουν πολλές θρησκείες, έθιμα και ιστορίες. Αυτή η πολυμορφία δεν είναι ένα πρόβλημα προς επίλυση. Είναι ένα δώρο προς καλλιέργεια. Αλλά η πολυμορφία από μόνη της δεν δημιουργεί κοινότητα. Μόνο οι σχέσεις το κάνουν. Η διαπολιτισμική επίγνωση μας προσκαλεί να αντικαταστήσουμε τη βεβαιότητα με την περιέργεια και να ανταλλάξουμε τις υποθέσεις με ερωτήσεις. Αυτή η πράξη απαιτείται για να γίνουμε ισόβιοι μαθητές της ανθρωπότητας. Το αντίθετο της προκατάληψης δεν είναι η συμφωνία. Είναι η ειλικρινής περιέργεια.
Ερωτήματα για στοχασμό
Πότε ήταν η τελευταία φορά που κάποιος από έναν άλλο πολιτισμό άλλαξε τον τρόπο που βλέπετε τον κόσμο; Ποιες παραδόσεις από τη δική σας κληρονομιά έχουν διαμορφώσει τις βαθύτερες αξίες σας; Ποιες πολιτισμικές παραδοχές κουβαλάτε χωρίς να το καταλαβαίνετε; Ποιων οι ιστορίες λείπουν από τη δική σας κατανόηση της ιστορίας; Ποια βιβλία, συζητήσεις ή φιλίες έχουν διευρύνει την οπτική σας για την ανθρωπότητα; Πώς θα μπορούσε η κοινότητά σας να γίνει ένας τόπος όπου κάθε πολιτισμός νιώθει ότι τον βλέπουν, τον ακούνε και τον εκτιμούν;
Η συμπόνια στην πράξη
Αυτή την εβδομάδα, επιλέξτε ένα μικρό βήμα προς μια μεγαλύτερη διαπολιτισμική κατανόηση. Παρευρεθείτε σε μια πολιτιστική γιορτή που είναι νέα για εσάς. Διαβάστε ένα μυθιστόρημα γραμμένο από έναν συγγραφέα από άλλη χώρα. Επισκεφθείτε έναν οίκο λατρείας διαφορετικό από τον δικό σας. Μοιραστείτε ένα γεύμα με κάποιον που η εμπειρία ζωής του διαφέρει από τη δική σας. Ρωτήστε έναν φίλο για μια οικογενειακή παράδοση που θησαυρίζει. Μάθετε πώς να λέτε «ευχαριστώ» σε μια άλλη γλώσσα. Ακούστε περισσότερο απ’ όσο μιλάτε.
Η περιέργεια είναι μία από τις απλούστερες πράξεις συμπόνιας.
Μία ανθρώπινη ιστορία
Κοιτάζοντας πίσω, συνειδητοποιώ τώρα ότι όσοί έχουν γράψει σχετικά βιβλία, μας προσκαλούν προς την ίδια διαπίστωση. Η ιστορία ήταν πάντα μεγαλύτερη από τις ιστορίες που κληρονομούμε. Ο πολιτισμός ήταν πάντα πιο διασυνδεδεμένος απ’ όσο φανταζόμαστε. Η ανθρώπινη σοφία ήταν πάντα πιο ευρέως κατανεμημένη απ’ όσο αναγνωρίζουμε. Η δημοκρατία ανθεί όταν γινόμαστε πρόθυμοι να διαβάσουμε τις σελίδες που η ιστορία κάποτε παρέλειψε. Η διαπολιτισμική επίγνωση δεν είναι απλώς το να μαθαίνουμε για άλλους ανθρώπους. Είναι το να ανακαλύπτουμε ότι η ανθρωπότητα έγραφε πάντα μία ιστορία μαζί. Κάθε πολιτισμός έχει συνεισφέρει ένα κεφάλαιο. Κάθε κουλτούρα έχει διατηρήσει σοφία. Κάθε γλώσσα έχει δώσει φωνή σε αλήθειες που διαφορετικά θα είχαν χαθεί.
Για παράδειγμα ο Robert Hanvey μας προσκάλεσε να δούμε μέσα από πολλά πολιτισμικά παράθυρα. Ο Eric Wolf μας υπενθύμισε ότι η ιστορία έχει πολύ συχνά παραβλέψει ολόκληρους λαούς. Ο Martin Bernal μας προκάλεσε να επανεξετάσουμε τις απαρχές ιδεών που πιστεύαμε ότι κατανοούσαμε. Μαζί, προσφέρουν κάτι παραπάνω από μια ακαδημαϊκή άσκηση. Μας προσκαλούν στην ταπεινότητα. Διότι η δημοκρατία δεν εξαρτάται μόνο από την ελευθερία του λόγου. Εξαρτάται από την προθυμία να ακούμε. Ίσως η βαθύτερη πράξη της παγκόσμιας ιδιότητας του πολίτη είναι να αναγνωρίζουμε ότι κάθε πολιτισμός έχει κάτι να μας διδάξει—και ότι η κατανόησή μας για την ανθρωπότητα θα παραμένει πάντα ατελής μέχρι να γίνουμε πρόθυμοι να μάθουμε ο ένας από τον άλλο. Μόνο τότε αρχίζουμε να ανακαλύπτουμε τον εξαιρετικό πλούτο της κοινής ανθρώπινης ιστορίας μας.
Photo https://sites.aph.org/hall/inductees/keller-photos/