Ίσως το πιο ανησυχητικό γνώρισμα μιας κοινωνίας δεν είναι ότι μπορεί να συμβαίνουν κάποιες φορές πράγματα απαράδεκτα. Είναι ότι, κάποια στιγμή, αρχίζουμε να τα θεωρούμε φυσιολογικά.

Η εικόνα μιας εκπαιδευτικού που, μαζί με το τετράχρονο παιδί της, βρίσκεται να αναζητά μια στοιχειώδη λύση στέγασης για να μπορέσει να εργαστεί, δεν είναι απλώς μια ακόμη είδηση για τη στεγαστική κρίση. Είναι ένας καθρέφτης. Και αυτό που βλέπουμε μέσα του δεν αφορά μόνο το κράτος. Αφορά όλους μας!

Αφορά μια πολιτεία που συχνά λειτουργεί εκ των υστέρων, όταν το πρόβλημα έχει πάρει ήδη μεγάλες διαστάσεις. Αφορά θεσμούς που μοιάζουν να έχουν χάσει την ικανότητα να προλαμβάνουν, να προστατεύουν και να υπηρετούν τον άνθρωπο, πριν χρειαστεί να «φωνάξει». Αφορά μια κοινωνία που σταδιακά μαθαίνει να ζει με το «έτσι είναι τα πράγματα».

Και ίσως αυτό να είναι το πιο επικίνδυνο. Διότι όταν συνηθίζουμε το παράλογο, παύουμε να αγανακτούμε. Όταν παύουμε να αγανακτούμε, παύουμε να διεκδικούμε. Και όταν παύουμε να διεκδικούμε, το απαράδεκτο μετατρέπεται σιγά σιγά σε κανονικότητα.

Τι σημαίνει, άραγε, πρόοδος; Να έχουμε περισσότερες καταναλωτικές επιλογές, αλλά λιγότερη δυνατότητα να αποκτήσουμε ένα σπίτι; Να μιλάμε για ανάπτυξη, ενώ ένας εργαζόμενος δεν μπορεί να εγκατασταθεί στον τόπο όπου διορίστηκε; Να επενδύουμε σε υποδομές και αριθμούς, αλλά να αδυνατούμε να εξασφαλίσουμε τις στοιχειώδεις συνθήκες αξιοπρέπειας, για εκείνους που υπηρετούν το δημόσιο σχολείο, την υγεία, την κοινωνία;

Κάπου εδώ χρειάζεται να ξαναδούμε τι εννοούμε όταν λέμε «κοινωνία». Κοινωνία δεν είναι μόνο το σύνολο των ανθρώπων που κατοικούν στον ίδιο τόπο, σε μία χρονική περίοδο. Είναι η συμφωνία -έστω άγραφη- ότι ο άνθρωπος δεν είναι μόνος απέναντι στις δυσκολίες του. Ότι υπάρχουν θεσμοί, κανόνες και υποστηρικτικές δομές, που υφίστανται, επειδή κανείς μας δεν μπορεί να τα καταφέρει μόνος του. Όταν αυτή η συμφωνία διαλύεται, ο καθένας αρχίζει να κοιτάζει μόνο τον εαυτό του. «Εγώ τα κατάφερα, ας τα καταφέρει κι αυτή». «Εγώ πληρώνω το νοίκι μου, γιατί να με ενδιαφέρει;» «Δεν είναι δικό μου πρόβλημα». Και κάπως έτσι γεννιέται μια κοινωνία ανθρώπων, που μπορεί να συνυπάρχουν, αλλά δεν συνδέονται πραγματικά.

Το πρόβλημα, όμως, δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι βαθιά ανθρωπιστικό. Γιατί ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τον εκπαιδευτικό, τον γιατρό, τον νοσηλευτή, τον δημόσιο υπάλληλο, τον νέο άνθρωπο που προσπαθεί να ξεκινήσει τη ζωή του, αποκαλύπτει τι αξία δίνουμε, τελικά, στην ίδια την εργασία και στον άνθρωπο που την υπηρετεί.

Και ιδιαίτερα η εκπαίδευση θα έπρεπε να μας απασχολεί περισσότερο από οτιδήποτε άλλο. Διότι ένας εκπαιδευτικός δεν μεταδίδει απλώς γνώσεις. Διαμορφώνει πρότυπα. Καλλιεργεί την ιδέα του τι σημαίνει να είσαι πολίτης. Κι όμως, ζητάμε από τους ανθρώπους που καλούνται να μάθουν στα παιδιά μας την αξία της αξιοπρέπειας, να την υπερασπιστούν πρώτα οι ίδιοι, συχνά χωρίς καμία ουσιαστική στήριξη.

Τι μήνυμα δίνουμε έτσι στα παιδιά; Ότι η μόρφωση είναι σημαντική, αλλά όχι αρκετά σημαντική ώστε να προστατεύεται ο άνθρωπος που την υπηρετεί; Ότι οι θεσμοί υπάρχουν, αλλά πρέπει πρώτα να εκτεθούν δημοσίως για να λειτουργήσουν; Ότι η αλληλεγγύη είναι μια ωραία λέξη, μέχρι να χρειαστεί να γίνει πράξη;

Ίσως, τελικά, το μεγάλο ερώτημα της εποχής μας να μην είναι το πόσο πλούσια ή το πόσο αναπτυγμένη είναι μια χώρα, αλλά το πόσο ανθρώπινη μπορεί να παραμείνει… Ίσως, τελικά, η συγκεκριμένη ιστορία να μην είναι μια ιστορία για μια δασκάλα, μια σκηνή και ένα παιδί. Ίσως να είναι μια ιστορία για όλους μας. Για το τι γινόμαστε. Για το τι ανεχόμαστε. Και, κυρίως, για το αν έχουμε ακόμη τη βούληση να παραμείνουμε άνθρωποι, μέσα σε μια κοινωνία που γίνεται ολοένα πιο αποτελεσματική στο να λειτουργεί -και λιγότερο ικανή στο να νοιάζεται.

Έλενα Αγγελοπούλου

Εκπαιδευτικός- συγγραφέας