Της Κατερίνας Γραμματικού, συγγραφέας των εκδόσεων Κομνηνός.

“Έκλεισα «Το Βανάκι» και άφησα τον σελιδοδείκτη ανάμεσα στις σελίδες. «Ίσως θελήσω να ανατρέξω πάλι», σκέφτηκα, αφού το είχα τελειώσει. Η ώρα της δουλειάς είχε φτάσει. Πόσες μέρες πηγαινοέφερνα όλα εκείνα τα επαναχρησιμοποιήσιμα υλικά του πολιτισμού μας στο πορτ-μπαγκάζ του αυτοκινήτου; Στον πρώτο μπλε κάδο, σταμάτησα.

Οι στάσεις στο «Βανάκι» της Στεφανίας είναι σημειολογικές και αυτοαναφορικές. Η δική της Οδύσσεια ορίστηκε ως πηγαιμός, ως απόσταση από το παρελθόν στην προσπάθειά της μάλλον να το παρατηρήσει καλύτερα. Ποιο παρελθόν, αλήθεια; Ιδανικός τόπος δεν υπήρξε ποτέ. Όταν γίνεται νοσταλγία, κρύβει μέσα του πάθος, έρωτες, αλλά και πένθος, θρήνο, αγάπη και ευγνωμοσύνη. Όλα αυτά, μαζί με πολλά άλλα συναισθήματα, βάζει στις αποσκευές της η συγγραφέας ετοιμάζοντας το επιθυμητό ταξίδι στο μέλλον, γυρίζοντας κάπου-κάπου στο παρελθόν.

«Η νοσταλγία δηλώνει επιστροφή», γράφει ο Recalcati στο «Φως των χαμένων αστεριών».

Όταν εκεί βρίσκονται καρποί της φροντίδας, της ξεγνοιασιάς, της ανυπομονησίας για ένα φιλί, μιας αγκαλιάς, ένα ζεστό πιάτο φαΐ, μοιάζει με το να θέλεις ευλαβικά να επιστρέψεις στο γνώριμο και φιλικό — κάτι σαν τη χώρα της παιδικής ηλικίας. Το παρελθόν πάλι, άλλοτε μοιάζει με το φορτίο του Ζαρατούστρα κι άλλοτε με το γλίστρημα του Σίσυφου. Και πώς να γλιτώσεις από ένα θηρίο-παρελθόν, όταν έχει θρονιαστεί για τα καλά στη ράχη σου, στο είναι σου μέσα;

Ταξίδεψα κι εγώ με το «Βανάκι» έχοντας συνοδοιπόρους μου επιθυμίες, νοσταλγικά κειμήλια μνήμης, μετενσαρκώσεις του έρωτα και του πένθους —ένα κατάδικό μου πένθος— και βγήκα από το κουτί μου, διαλέγοντας μαζί της έναν παράδρομο, έξω από τη σημαδεμένη περιοχή ασφαλείας του οδηγού-συγγραφέα.

Η επίσκεψη σε γνωστά, αλλά κυρίως σε άγνωστα μέρη, σε τόπους «κρυμμένους» σαν μια Ουτοπία, με καινούργιους ανθρώπους και στιγμιαίους έρωτες, με έβαλαν να ακούσω διαλόγους αυτογνωσίας μέσα από εσωτερικούς μονολόγους της συγγραφέως· με έκαναν να πατάω κι εγώ γκάζι στο άγνωστο, δίχως φόβο, μονάχα με τη χαρά της προσμονής.

Μήπως το πένθος ενσωματώθηκε τελικά με τη συμβολική ταφή του ταξιδιού;

Έγινε κίνητρο της Οδύσσειας της συγγραφέως ως πηγαιμός κι όχι ως επιστροφή — γι’ αυτό και έχει λογοτεχνική αξία το έργο;

Ο χάρτης που ακολουθεί η πλοηγός-συγγραφέας, ναι, είναι από πριν σημαδεμένος. Έχει όμως χνάρια αυτοπεποίθησης και εξερεύνησης, που κάθε άλλο παρά προοιωνίζουν ένα προδιαγεγραμμένο ταξίδι με αφετηρία και προορισμό.

Από την Αθήνα φτάνει στην αγαπημένη της Ροδοδάφνη Αιγίου, κι από το Αντίρριο στο Νεστόριο, κι από εκεί στα σύνορα της Αλβανίας κι ακόμα πιο πέρα: στην παλιά Γιουγκοσλαβία. Αλήθεια, από μια διαμελισμένη χώρα βρίσκουν δυνάμεις να σταθούν όρθια τα κράτη της και η ηρωίδα να κολλήσει τα σπασμένα κομμάτια από το πολύτιμο βάζο της ζωής της; Το σπασμένο, άλλωστε, έχει σημασία για τους Ιάπωνες: να μπορείς να το κολλήσεις κι όχι να το πετάξεις.

Η συγγραφέας αναλαμβάνει να πάρει τη θέση του οδηγού —ή μηχανοδηγού— σε ένα τρένο που σε κάθε στάση αφήνει κι ένα βαγόνι: θλίψης, πόνου, ερωτικής αποτυχίας, τραύματος. Επιλέγει ένα οικογενειακό όχημα, παίρνοντας τη θέση του πατέρα-οδηγού σε μια συμβολική ενηλικίωση, προκειμένου να ξεπεράσει τα οικογενειακά τραύματα και να ενσωματώσει το παρελθόν στο παρόν, σκορπώντας τη στάχτη του πένθους στον αέρα, όπως κι αυτή με τη σειρά της αφήνει κύτταρα της ύπαρξής της σε κάθε σταθμό. Ίσως τελικά είναι αναγκαίο να χάνουμε τις ταυτίσεις κάποια στιγμή και να λύνουμε οριστικά το λουρί των εξαρτήσεων με ανθρώπους και πράγματα, με προκαταλήψεις, φοβίες ή εκλογικεύσεις.

Η ηρωίδα επιστρέφει στην αγαπημένη της «θεία» για να αποδώσει ευγνωμοσύνη και αγάπη σε έναν αγαπημένο άνθρωπο που την κάνει να νιώθει αληθινή;

«Μα είναι δυνατόν μέσα σε αυτή την αντάρα, κάποιος να νιώθει ευγνωμοσύνη; Κι όμως είναι! Αν επικεντρωθεί σε αυτά που έχει και όχι σε αυτά που δεν έχει, ο άνθρωπος μπορεί να νιώθει ευγνώμων», γράφει η Στεφανία Ρουλάκη.

Η παραμονή της στο σπίτι της είναι πράγματι επιστροφή στην αθωότητα των παιδικών χρόνων;

Δεν μας νοιάζει —σαν να μας λέει— πώς θα γυρίσουμε μετά το ταξίδι, παρέα με εντυπώσεις, μνήμες ή και κάποιες… αστοχίες, αρκεί να αφήσουμε πίσω τα βαρίδια του μυαλού και της ψυχής μας, να νιώσουμε λίγο πιο ελεύθεροι. Ενδιαφέρον έχει να τολμήσουμε όλα αυτά να τα ξεδιπλώσουμε και να τα μετουσιώσουμε σε μια καλύτερη ζωή.

Το ταξίδι, ακόμη και νοητά ή αναγνωστικά, σε βοηθά να μετάσχεις σε μια ακόμη συμβολική αναπαράσταση, αποβάλλοντας σκιές του παρελθόντος, εσωτερικές συγκρούσεις που σε πολεμούν, να αρνηθείς καταναγκασμούς, να πάρεις καθαρές ανάσες και να διαγράψεις τις επιθυμίες σου στον ορίζοντα της ζωής σου. Αυτής που σου ανήκει…

Αυτό το βιβλίο, όσο το διαβάζεις, σε εμπνέει για αυτογνωσία. Ένα τέτοιο ταξίδι είναι αυτό το βιβλίο.”

Αν σας κέντρισε το ενδιαφέρον η γραφή της Κατερίνας Γραμματικού, μπορείτε εδώ να βρείτε τα βιβλία της Μικρές Πλάνες και ο Λένιν Πετάει για Νικαράγουα

Η φωτογραφία είναι από την αναγνώστριά μας Μαίρη Δημοπούλου, από το Ναύπλιο, όπου και η συγγραφέας μας Κατερίνα Γραμματικού κατοικεί.